گلیم نوعی فرش بدون پرز است که با درگیری تاروپود به یکدیگر ایجاد میشود . معمولا تار آن پنبه و پشم وگاهی نخ ابریشم و پود آن از نخهای پشمی و کرک و ابریشم به صورت رنگی استفاده می شود . این فرش در زبان فارسی نامهای مختلفی دارد. گلیم در افغانستان – گیلیم در اوکراین -بداس در قفقاز – لیاط در سوریه و لبنان – چیلیم در رومانی و همچنین کیلیم در ترکیه و لهستان و مجارستان و عربستان از جمله نامهای متفاوت أن است .

تاريخچة گلیم بافي

انسان از زمان های كهن از پوست حیواناتی كه شكار مي كرده به منظور پوشش و محافظ بدن در مقابل تغييرات جوي و نیز به عنوان زیر انداز استفاده مي كرده و به تدریج با رواج دامداری و ریسیدن پشم، بافتن در ميان قبایل ابتدائی رواج یافت و جزو اولین هنرها و صنایع قبیله ای به شمار آمد.
هر چند به روشنی مشخص نیست كه نخستین بار در کجا و توسط چه قوم و قبیله ای بافت پارچه های اوليه كه همزمان با شروع بافت گلیم بوده صورت گرفته اما بر اساس کاوش های باستان شناسي شواهدی از بافندگي در ميان ساکنان فلات ایران و سرزمین های همجوار به دست آمده.از جمله در غارهاي جنوب شرقی درياي مازندران ( غار کمربند و هوتو در نزديكي بهشهر ) آثاری پیدا شده كه پرورش گوسفند و بز و ریسیدن پشم و موی آنها را به دست مردمان این منطقه در 8000 سال پیش به اثبات مي رساند.
همچنین تکه پارچه ای 8000 ساله بافته از موی بز در کرانه های درياي مازندران و پارچة كتاني 6000 ساله اي هم از شوش به دست آمد.
با همة این ارزیابی ها نمي توان تاریخ دقیق براي گلیم ارائه كرد. قديمي ترين فرش كشف شده دنيا به نام پازيريك متعلق به 350-500 ق م مي باشد.
گليم بافي مقدمه اي براي بافت فرش بوده است. تاريخ آغاز قالي بافي را به 1500-2000 ق م تخمين زده اند مي توان گفت تاريخ آغاز گليم بافي حدود 3000 تا 5000 ق م بوده است. _

دستگاه هاي بافت گليم

به طور كلي دستگاه هاي بافت چهار نوع مي باشند:
الف- گليم ساده باف
دستگاه گليم ساده باف از يك كجو و چوب كمكي تشكيل شده و گليم به طور يكنواخت روي آن بافته مي شود.پشت و روي اين نوع گليم يكسان بوده و هر دو روي آن قابل استفاده است.
ب-گليم چرخي باف
دستگاه گليم چرخي باف داراي چهار كجو است. هر كجو به وسيلة كمان هايي جا به جا مي شود.در اين نوع بافت پود از لا به لاي تمام تارها رد مي شود . بافت به صورت يكساني پيش مي رود.در پشت گليم پودهاي اضافي روي هم قرار مي گيرند و به اين علت حاصل كار، گليمي محكم و ضخيم با پشت و روي متفاوت خواهد بود كه فقط يك روي آن قابل استفاده است
ج- جاجيم باف
دستگاه بافت جاجيم داراي چهار كجو و چند كمان است. تفاوت اساسي بين جاجيم و ساير انواع گليم، رنگي بودن تارهاي آن است كه مثل پود در ظهور نقش ها مؤثرند.پشت و روي جاجيم همانند گليم ساده بافت يكسان است.
د- گليم سوزني ( سوماك )
دستگاه گليم سوزني داراي يك كجو است و به طور كلي از نظر ظاهر به دستگاه بافت گليم ساده شباهت دارد.در اين بافت پودهاي اضافي در پشت گليم به صورت آزاد باقي مي ماند.بافت اين نوع گليم در ميان عشاير بسيار معمول است . اغلب براي تزئین مورد استفاده قرار مي گيرد.

انواع بافت هاي گليمي ايران

شيريكي پيچ ( شيركي پيچ ):
شيريكي پيچ نامي است كه بافندگان عشاير و روستايي كرمان به آن داده اند.ظاهري شبيه قالي دارد و همانند قالي با گره بافته مي شود و بر خلاف ديگر انواع گليم كه پود باعث تكميل و نماياندن نقوش آن مي شود، پود تنها باعث اتصال تارها به يكديگر و در پشت گوشت ( پرز ) گليم مخفي است و قابل رؤيت نيست.نقوش به وسيلة گره اي كه بر روي تار زده مي شود به وجود مي آيند.گره زدن در شيريكي پيچ دو نوع است. گره متن، كه با كمك آن نخ رنگي از روي دو تار مي گذرد و به پشت برگردانده مي شود و از زير رشتة اصلي رويي عبور و ايجاد گره مي كند.دومين گره، گرة آبدوزي است.در اين گره، پود رنگي دو بار روي دو تار قرار مي گيرد و خط پهن تري ايجاد مي كند.پس از اتمام عمليات گره زني در هر رديف پود گذاري انجام و بين پود و گره ها درگيري ايجاد مي شود.اين عمل به وسيلة شانه يا دفتين صورت مي گيرد.
نقوش شيريكي پيچ از محدودة هندسي بالاتر مي رود و گاه توازن و هماهنگي را از تركيب نقوش غير متقارن به دست مي آورد. نقش بوته جقه در ميان نقوش شيريكي پيچ ديده مي شود كه دو گل گرد در ميان آنها تعبيه شده كه نسبت به يكديگر متقارن اند.حاشيه ها اغلب زنجيره اي و مركب از يك شكل هندسي مكررند كه بين دو خط موازي قرار مي گيرند.اين حاشيه ها را حاشيه هاي چرخي مي نامند.گل متن كشميري است كه سراسر متن را با تكرار خود پر مي كند.نقوش ديگري كه در بافت اين محصول رواج دارند عبارتند از: قارا، گل شاه عباسي، گل كرماني و جفت گل. رنگ هاي انتخابي بافندگان شيريكي پيچ معمولاً رنگ هاي تيره است.يك نوع حاشية ديگر، حاشية وكيلي است كه در گل هاي گرد وسط دايره هاي كوچك درون گل معمولاً به رنگ قرمز و زمينة آن به رنگ سبز است.
وَرني:
ورني گليمي فرش نما است كه بدون نقشه و به شكل ذهني توسط زنان و دختران دشت مغان و عشاير حومة اهر، ارسباران و مشكين شهر ( در استان آذربايجان شرقي ) توليد مي شود.توليد ورني عموماً در نقاط قشلاقي انجام مي گيرد و نقوشي كه بر روي آن نقش مي بندد نشانگر محيط زيست و انعكاس آن در اذهان زنان و دختران عشاير است.بيشتر نقوش از اشكال حيوانات و وحوش منطقه تأثير گرفته و نقوش عمدة حيوانات عبارتند از گوزن، آهو، گرگ، سگ گله، بوقلمون، مرغ و خروس، گربه، مار، عقاب، گوسفند، ببر، شتر، روباه، شغال، طاووس و پرندگان محل كه به صورت سادة هندسي بافته مي شوند.
رنگ هاي ورني، زمينه اي لاكي، سرمه اي، كرم، سفيد، پيازي و آبي روشن با نقوش حيوانات در وسط و حاشيه اي حداكثر به عرض 20 سانتي متر در طرفين دارند.
گليمچه:
نوع ديگري از گليم هاي ايراني است كه در بيجار و روستاهاي اطراف سنندج با استفاده از شيوة بافت و مواد اولية ديگر انواع گليم تهيه مي شود. تفاوت آن با گليم هاي معمولي كوچك بودن آن است و نقوش آن نيز متنوع تر از گليم است چنانچه گليم هاي كردستان اكثراً داراي اشكال ساده و نقوش آن بيشتر به صورت خطوط افقي است در حالي كه گليمچه هاي كردستان غالباً داراي نقوش متنوع هستند.
در روستاهايي از بخش هاي ساري نوعي گليمچه با تار پنبه اي و پود پشمي در ابعاد 70 × 110 سانتي متر بافته مي شود در سال هاي اخير متقاضيان زيادي دارد ( گليمچة متكازين ).
زيلو:
در اغلب مناطق روستايي با نخ پنبه اي بافته مي شود و بيشتر به عنوان زيرانداز تابستاني مورد استفاده قرار مي گيرد.در بيشتر نقاط، زيلو با دستگاه هاي بافندگي بافته مي شود، ولي در مناطق روستايي شهرهاي تهران ، ساوه، كاشان و يزد به شيوة بافت گليم بافته مي شود.ظاهري زمخت دارد و از نظر تنوع رنگ و نقش قابل مقايسه با ديگر انواع گليم نيست. عمده ترين مادة اولية زيلو بافي را نخ پنبه اي تابيده شده تشكيل مي دهد و معمولاً 6 تا 8 نخ يك لا در كنار يكديگر قرار مي گيرند و تابيده مي شوند و به مصرف پود مي رسند.
پِلاس يا پالاس:
ظاهري شبيه گليم درشت بافت دارد و در برخي مناطق از جمله يزد توليد مي شود.تار و پود آن از پنبه است و در اندازة 250×350 سانتي متر بافته مي شود.

مَسنَد:
در روستاهاي بخش نمين شهرستان اردبيل نوعي گليم با ابعاد كوچك (100×150 سانتي متر ) بافته مي شود كه مسند نام دارد و سابقة بافت آن در اين محل به 50 سال مي رسد. مسند داراي طرح هاي محلي بوده و از ظرافت و زيبايي خاصي برخوردار است.
جُل:
در جل نقوش به صورت سوزن دوزي است كه پس از اتمام بافت زمينه اي ساده بر روي آن دوخته مي شود. اين نوع بافت ها از يك طرف قابل استفاده اند و پشت و رو دارند.جل براي پوشاندن چهار پايان عرق كرده استفاده مي شود.
سجاده:
فقط براي نمازگزاري بافته مي شود و نقشي نزديك به نقش محرابي قالي دارد و به دليل كوچكي و سبكي حجم آن نمازگزار مي تواند آن را با خود حمل كند.
چيق:
در بيشتر ايلها براي ديوار چادر با قسمت كردن چادرها به كار برده مي شود. چيق ها پشت و رو ندارند و از هر دو طرف همان زيبايي را دارند.نقوش خاص چيق ها به دليل واحد درشت بافت كه در چيق يك ني است همان نقوش سنتي گليم هاست كه بنا به روش بافت تغيير كرده است.
كوچه:
نوعي زير انداز به معني نمد سفيد يا خاكستري رنگ است كه براي پوشاندن ديوار چادرها از آن استفاده مي شود.

اِنسي:
قاليچة خاصي كه اثاثيه را با آن مي بندند.
مَفرش:
مفرش نيز براي بستن اسباب خانه از قبيل رخت خواب و ساير ضروريات زندگي و مسافرت مورد استفاده است و اكنون فقط در ايل هايي كه هنوز به زندگي كوچ نشيني خود ادامه مي دهند وجود دارد.
جَوال:
كيسه هاي بزرگ و (توبره) يا توربا است. اين كيسه ها را چادر نشينان به ديوار مي آويزند.جوال به نوعي انبار آذوقه است.
خورجين:
بافته هايي است كه چادر نشينان همراه خود دارند.

گليم مناطق مختلف ايران

گليم ايل سون ( شاهسون ):
سون ها از اتحاد 50 ايل در ناحية آذربايجان به وجود آمده اند. مهم ترين بافت آنها گليم هاي سوماك است كه در زبان محلي به آن ورني مي گويند. به طور كلي از طرح هاي هندسي شكسته با رنگ هاي ملايم استفاده مي كنند و كمتر مي توان دو گليم ايل سون را از نظر طرح و رنگ مشابه يافت. بهترين رو اسبي در ايران جل اسب هاي سون است كه به صورت 6 تكه با رنگ هاي متنوع است.
گليم لري:
لرها گليم هاي مرغوبي مي بافند كه اغلب با رنگ هاي سياه، سبز، آبي، سفيد با نقوش خاص منطقه مشخص مي شود. بهترين بافت لرها خورجين بزرگ براي نگهداري اثاث خانه است. حاشية آنها را براي آنكه محكم باشد قالي بافي مي كنند.
گليم هرسين:
گليم هرسين بنا بر ذوق و سليقة بافنده و شرايط اطراف او بافته مي شود. در حاشيه و زمينة نقش ها ريز و پر بافته مي شوند، به طوري كه جاي خالي در اين گليم وجود ندارد. از پشم بز به علت ضد بيد بودن در حاشية گليم استفاده مي كنند. رنگ هاي گليم هرسين عمدتاً به سفيد، سرمه اي، سبز و قرمز و اخيراً سرخابي محدود مي شود.نقوش بيشتر داراي حاشيه، كناره و چند ترنج در امتداد يكديگر و در وسط هستند.كه درون همة سطوح پر از نقوش حيوانات و اشكال مشخصة هرسين است.حاشيه ها بيشتر به صورت چهارضلعي، لوزي يا مثلثي در دنبال يكديگر هستند.در بعضي بافته ها طرح فقط يك فرم است كه با بازي رنگ و جا به جايي آن گليم را بافته اند.مثلاً در حاشية تيرة آن فرم روشن است و در زمينه، كه روشن است، آن فرم تيره بافته شده است.
گليم بلوچ:
بلوچ ها به دليل شرايط اقليمي هميشه با طبيعت در پيكارند و همواره آرزوي برخورداري از منابع فراوان آب و مرغزار را در بافت هاي خود بيان كرده اند.
معمولاً سرتاسر گليم بلوچ از بافت راه راه شكل گرفته كه در هر رديف آن نقوش متفاوت از طرح و رنگ به چشم مي خورد. رنگ هاي تيره مانند قهوه اي، قرمز تيره، شتري و آبي سير و رنگ هاي روشن مثل سبز، زرد، قرمز مشخصة طرح هاي بلوچ اند.
گليم خمسه:
خمسه از يگانگي پنج ايل شيراز تشكيل مي شوند. بافت هاي سوماك خمسه ده بيد نام دارد. متداولترين طرح گليم ها زمينه اي طبيعي به رنگ تيره است كه ستارگاني مورب به صورت لوزي هاي متداخل روي آن بافته شده است. گليم هاي ستاره اي را اغلب به صورت كم عرض مي بافند و بعد به هم مي دوزند. گليم هاي جديدتر گاه زمينه اي سفيد با عرض بيشتر دارند.
گليم سنه:
سنه امروزه سنندج ( مركز استان كردستان ) ناميده مي شود. در هيچ جاي ايران گليم هايي به ظرافت گليم هاي سنه بافته نمي شود. طرح آن بيشتر طرح هراتي آميخته با طرح بوته اي و خطوط مورب در رنگ هاي متعدد است. زيباترين طرح گليم سنه، ترنجي در وسط و زمينه اي رنگي دارد و بته اي نيز با ظرافت در آن بافته شده است.
گليم قشقايي:
رنگ هاي تند و شاد از ويژگي هاي گليم قشقايي است، اما رنگ هاي متضادي نيز در كنار رنگ هاي قرمز و زرد به كار مي رود. نقوش هندسي بخش اساسي طرح هاي قشقايي هستند، مانند: هشت ضلعي، ستارة هشت پر، تصاوير طاووس، بز، آهو و …. دار هاي قشقايي اغلب قابل حمل و نقل است. در كوچ دار را روي شتر يا قاطر حمل و نقل و موقع كار به روي زمين پهن مي كنند.
گليم افشار:
طرح مخصوص افشار معمولاً ستاره هاي متعدد بر روي زمينه اي به رنگ طبيعي يا رنگ سير است. نقش ها، گل هاي ستاره اي هستند كه به صورت مورب كنار هم چيده مي شوند و به صورت لوزي در هم نمايان مي گردند.
گليم پارچه اي:
در آذربايجان بافته مي شود كه به آن گوينه مي گويند.
گليم زرند:
كه داراي بافت چاك دار كوچك مي باشد. غالباً كار عناصر ترك زبان شاهسون است كه تعداد زيادي از آنها در اين منطقه مقيم گرديده اند.گليم هاي زرند دراز، باريك و بادوام اند.طرح هاي قراردادي با گل و گياهي با مو خزنده و گاهي به صورت طرح لوزي مشبك و يا دو تا سه ترنج درهم هستند.
گليم تركمني:
گليم تركمني سبك و محكم است. در اين گليم ها رنگ مهم ترين عامل است و رنگ قرمز با سايه روشن هاي مختلف نقش ويژه اي دارد، رنگ هاي ديگر نارنجي، آبي، سبز و گاهي زرد است.اين رنگ هاي متضاد هماهنگي زيبايي به وجود مي آورند.قبيلة تركمن ها طرح هاي خود را بر حسب نقش اصلي طبقه بندي مي كنند كه آن را گل مي گويند، و آنها را به شكل شش يا هشت وجهي منقوش مي كنند.هر گل نمودار يك خانوار است.معمولاً نقش هاي تركمني چهار قسمت دارد. دو تاريك ( شب )، دو روشني ( روز ) است. نيروي زندگي در هر ( ابه ) در مركز است ( يعني پدر ). مجموعة نقوش حاشيه اي دارد كه فاميل ها را از يكديگر جدا مي كند كه به صورت مجزا اما همه در كنار يكديگر هستند.
اشكال غير متداول:
گليم سجاده اي:
گليم سجاده اي با نقش ممتاز، محرابش سطح كوچك قابل حمل و تميزي است كه مي توان آن را بر روي زمين گسترد آن طور كه محرابش رو به قبله باشد.گليم هاي سجاده اي گاهي اوقات به صورت پرده و تزئين درب مساجد به كار برده مي شود.
سفره و رو كرسي:
اينها گليم هايي هستند كه توسط طوايف كرد و بلوچ بافته مي شوند و به شكل مربع كه جهت استفاده سفره باشد بافته مي شود.سفره اي كناره را بلوچ ها به صورت قالي هايي مي بافند كه كنار قالي هاي بزرگ در اتاق قرار مي دهند.گليم هاي رو كرسي به عنوان پوشش روي منقل يا تنور به كار مي رود. در سرماي سخت زمستان لايه هايي از نمد كه روي آن يك رو كرسي پهن مي كنند يك پتوي گرم خانوادگي را به وجود مي آورد.
خورجين:
مردم عشاير كمتر اثاثيه اي به كار مي برند. بنابر اين خورجين ها براي ذخيرة اشيا و حمل و نقل استفاده مي شود. اين كيسه هاي دو لنگي براي حمل سبزي و مواد غذايي بوده و بر روي شانه مي اندازند.خورجين هاي بزرگ تر را بر پشت شتر يا الاغ مي اندازند.
نمكدان:
كيسه هاي نمكدان شكل مخصوصي دارد كه گردن بلند و باريك آن را مي توان پيچيد و تا كرد تا كيسه بسته شود و محتويات با ارزش آن در برابر رطوبت محفوظ بماند. _
استان مازندران
در اكثر روستاهاي مازندران نوعي دار افقي مشابه استفاده مي شود كه به كرچال معروف است و علاوه بر آن از دارهاي عمودي نيز در توليد قالي، قاليچه، تابلو فرش و گليم بهره مي برند.آلاشت از مراكز مهم توليد جاجيمچه ( يا حمام سري ) مي باشد.
چنته نيز نوعي كيف مي باشد كه معمولاً يك سمت آن ساده يا راه راه و طرف ديگر آن داراي نقش است و جنس آن نيز از جاجيم، گليم يا بافت گره دار ( قالي ) مي باشد. لفور را مي توان مهمترين مركز توليد آن به شمار آورد.
از مراكز توليد جاجيم نيز مي توان به آلاشت، لفور، روستاهاي اطراف بابل و قائمشهر ( مانند دراز كلا )، روستاهاي اطراف ساري ( مانند رسكت )، روستاهاي اطراف آمل ( مانند سنگچال ) و روستاهاي اروس مالخوس ( مرز مازندران و سمنان ) اشاره كرد كه معمولاً جاجيم هاي توليدي اين مناطق داراي بافتي راه راه و رنگارنگ هستند و در بافت آنها از كرك، پشم يا كاموا استفاده مي شود.
يكي از مشهورترين دستبافته هاي مازندران گليمچه متكازين مي باشد كه در روستاي متكازين در حوالي بهشهر بافت آن رايج بوده و هست.اكثراً در بافت گليمچه ها از روش پود اضافي استفاده مي شود.
در روستاهاي آلاشت و روستاهاي بين بابل و قائمشهر ( دراز كلا ) نيز بافت چنته، جاجيم، گليچ و گل دار ( مشابه گليج ) مرسوم است. در بافت گليج معمولاً بعد از هر 10 – 12 رج بافت ساده كه روي كرچال با ماكو انجام مي شود، يك سري نقش نيز با دست زده مي شود.
بافت گليم نيز در اكثر مناطق مانند كلاردشت و آلاشت به صورت پله اي و چاك دار است.
رنگرزي در استان در گذشته اكثراً سنتي و طبيعي بود، اما امروزه مانند اكثر نقاط كشور رنگرزي شيميايي تا حدود زيادي جاي آن را گرفته و رنگ هاي مورد استفاده نيز اكثراً رنگ هاي سورمه اي، آبي، سبز، قرمز، كرم و نيز نارنجي، زرد و سفيد را شامل مي شود.

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
رنگها و رنگ آميزي الياف
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم

دار :
چهار چوبي فلزي يا چوبي به شكل مربع يا مستطيل كه بافت بر روي آن انجام مي شود.دار به دو نوع افقي و عمودي تقسیم مي شود.
دار افقي : اين نوع دار از ساده ترين دارها مي باشد كه به جهت سهولت در جابجايي و حمل و نقل و ساده و ارزان بودن در ميان عشاير رايج است و به صورت خوابيده روي زمين قرار مي گيرد و فاصلة آن تا زمين حدودcm 30-20 است. ( به جهت آسيب رساني به سلامت بدن استفاده از آن چندان توصيه نمي شود.)
دار عمودي : كه به صورت ايستاده يا عمود روي زمين قرار مي گيرد و فضاي كمتري اشغال مي كند و نسبت به دار افقي پیشرفته تر مي باشد.
دار عمودي از دو چوب صاف و استوانه اي در بالا و پايين به نام سردار و زيردار و دو چوب عمود بر آنها به نام راست رو تشكيل شده. اجزا دیگر دار عمودي عبارتند از:
الف- كجو( كجي يا كوجي، نيره): ميله اي استوانه اي كه روي راست روها مي نشيند و چله ها را جدا و تنظيم كرده و از كجي قالي وگليم جلوگیری مي كند و طول آن با عرض دار برابر است.
ب- هاف : ميله اي استوانه اي كه قطر آن كمتر از كجو بوده و بين كجو و سردار در لابلاي تار ها قرار مي گيرد و كاربرد آن در زير و رو كردن تارها هنگام پودكشي است.
ج- گوه يا پيچ : براي شل و سفت كردن تارهاي چله استفاده مي شود.گوه يك قطعه چوب گونيا شكل است كه در شكاف پايين راست روها در دار چوبي قرار مي گيرد.
نكته : از تخته يا نيمكت نيز براي نشستن در پشت دار استفاده مي شود كه بر روي نردبان هاي دو طرف دار هاي بزرگ قرار مي گيرد.
انواع دار عمودي:
دار ثابت: اين دار از ابتدايي ترين انواع دار است.در ساختمان آن محلي براي حركت بافت نيست و بافنده خود، به وسيلة نردبان هايي كه به دو طرف دار بسته شده اند بالا و پايين مي روند و تغيير جا مي دهند.در اين نوع دار گليم به اندازة كادر داخلي دار بافته مي شود.
دار فندك دار ( تبريزي ): اين نوع دار متداولترين نوع دار عمودي است.در كار با اين دار بافنده تغيير جا نمي دهد. سردار به وسيلة پيچ و مهره قابل حركت است.در مواقع ضروري دار شل مي شود و قسمت بافته شده به پشت برگردانده مي شود و چله هاي اضافه به سمت جلو براي ادامة بافت مي آيد و مجدداً دار محكم مي شود. با اين دار مي توان تقريبا2 برابر اندازة آن بافت.
دار گردان: در اين نوع دار، چله ها به سردار و زيردار پيچيده مي شود و از شروع بافت به تدريج از سردار باز و بافته مي شود. سپس به زير برگردانده مي شود. با اين دار مي توان طول تارها و در نتيجه طول گليم را به هر مقدار رساند. در اين دار قسمت بافته شده چون به دور زيردار پيچيده مي شود آنچه بافته شده مشخص نيست و بعد از اتمام كار، بافته از دار باز مي شود و قابل رؤيت است.
دفتين : (شانه – دفه – كركيت )
ابزاري فلزي كه بعد از عبور پودها از لابلاي تارها روي پودها كوبيده مي شود تا آنها را محكم و منظم كند. ( در بافت گليم از نوع سبك آن استفاده مي شود.)
قيچي :
جهت قطع نمودن الياف ( پنبه اي يا پشمي ) يا اضافه نخ هاي روي گليم و نيز براي بريدن چله ها بعد از اتمام بافت از آن استفاده مي شود.
قلاب:
براي جلو كشيدن تارها ، باز كردن نقاطي كه در پودكشي دچار اشتباه شده كاربرد دارد.
سيخ پود كشي:
براي عبور پودهاي بلند( كه بيشتر در قالي بافي كاربرد دارد ). _

مواد اوليه

الياف مورد مصرف در بافت گليم شامل پشم، كرك، پنبه و ابریشم مي باشد.
پشم:
پس از طي مراحل چيدن ، طبقه بندي (سرت بندي) ، شستشو( حلاجي) ، ريسندگي و رنگرزي تبديل به خامه مي شود. از پشم بيشتر جهت پودگذاري در بافت گليم استفاده مي شود.البته در ميان عشاير پشم به علت ارزان و در دسترس بودن به عنوان چله نيز به كار برده مي شود.
كرك:
رشته موهاي مجعد ، نرم و نازكي است كه از زير بغل و سينه گوسفند بدست مي آيد و در بافت گليم هاي ظريف تر به كار مي رود و ارزش بيشتري نسبت به پشم دارد.
پنبه:
نوعي ليف گياهي كه به علت دارا بودن قطر،طول و استحکام مناسب به عنوان چله يا تار استفاده مي شود.
ابريشم:
الياف حيواني كه از كرم ابريشم حاصل مي شود و نسبت به ساير الياف داراي ارزش بيشتري مي باشد و به عنوان تار و پود استفاده مي شود.گليم هاي ابريشم بسيار ظريف و گران هستند. _
نكاتي در مورد مواد اوليه:
تعريف چله( تار) : نخ هايي كه به صورت عمودي و موازي هم از سر دار به زير دار كشيده مي شود و پايه اي براي بافت گليم تشكيل مي دهد.
تعريف پود: نخ هايي كه به صورت افقي و موازي هم از لابلاي تارها عبور داده مي شود و تشكيل طرح و نقش گليم را مي دهد.
• نخ چله بايد داراي تاب زيادي باشد زيرا پرتاب بودن به مقاومت آن در مقابل كشش و پارگي مي افزايد.
• در بافت گليم به طور معمول از نخ 12 يا 15 لاي نمره 20 استفاده مي شود

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
رنگها و رنگ آميزي الياف
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم

آشنايي با برخي مواد رنگي طبيعي:
روناس: گياهي است خودرو و مادة رنگي در ريشة آن است كه پس از سائيدن و آسياب كردن براي به دست آوردن رنگ هاي طيف قرمز، ارغواني و آجري استفاده مي گردد.
اسپرك: گياهي است خودرو و وحشي كه بيشتر از ريشة آن جهت تهية رنگ هاي ليمويي، نارنجي و زيتوني استفاده مي شود.
برگ مو: در تهية رنگ هاي طيف زرد وسبز كاربرد دارد.
انار: ميوة درختي كه ارتفاع آن 2 تا 5 متر است و از پوست آن جهت تهية رنگ هاي قهوه اي مايل به قرمز و نيز سبز و قرمز استفاده مي شود.
گردو: از پوست گردو رنگ هاي تيره مانند قهوه اي، شتري، كرم حاصل مي شود. همچنين با زاج سياه رنگ سياه مي دهد.
نيل: از درختچه اي به همين نام بدست مي آيد و از برگ هاي آن رنگ هاي طيف آبي و سرمه اي حاصل مي شود.
قرمز دانه: حشره اي به شكل كفش دوزك كه ماده اصلي رنگزاي آن اسيد كارمنيك نام دارد و طيف قرمز از آن حاصل مي شود.
سماق: درختچه اي كه به دو گونة پرورشي و كوهي وجود دارد.كه از كليه قسمت هاي اين گياه براي رنگرزي استفاده مي شود و از آن مي توان رنگ بنفش تيره مايل به قهوه اي، سياه و خاكستري بدست آورد.
مازو: از خانوادة بلوط است و در اختلاط با زاج سياه رنگ فيلي مي دهد.
دوغ ترش: در رنگرزي به خصوص در نواحي اراك براي به دست آوردن رنگ هاي خيلي روشن از روناس نزديك به رنگ چهره از دوغ ترش استفاده مي شود كه رنگ حاصله به رنگ دوغي معروف است. _

همنشيني رنگ ها:
چگونگي همنشيني رنگ ها در ايجاد هماهنگي بين طرح و رنگ، نقش مهمي ايفا مي كند. يك رنگ نسبت به رنگ مجاور آن مي تواند تندتر و ملايم تر به نظر آيد.
قرمز، زرد و آبي رنگ هاي اصلي يا درجه يك اند.بنفش ( قرمز + آبي )، نارنجي ( زرد + قرمز ) و سبز ( زرد + آبي ) رنگ هاي درجة دو يا رنگ هاي ثانويه هستند. رنگ هاي درجه سه نيز از اختلاط رنگ هاي درجة 1 و 2 دست مي آيند و نسبت به آنها ضعيف ترند.
براي آنكه رنگ داراي حداكثر تأثير در تركيب بندي شود نخست رنگ هاي اصلي درجه 2، سپس براي لطافت بيشتر رنگ هاي درجه 3 بايد به كار رود.
رنگ هاي متضاد نيز مكمل هم مي شوند و در كنار هم جلوه خاصي مي يابند.سبز و قرمز – آبي و نارنجي – زرد و بنفش رنگ هاي متضاد هستند.
به كار بردن نقوش با رنگ تيره در زمينة روشن و نيز نقوش با رنگ روشن در زمينة تيره زيبايي خاصي به طرح مي دهند

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم

چله كشي به دو روش تركي و فارسي انجام مي شود كه در اينجا به توضيح روش چله كشي تركي كه نسبت به چله كشي فارسي ساده تر مي باشد پرداخته مي شود.
چله كشي تركي: چله كشي مهم ترين مرحله قبل از بافت گليم مي باشد.
معمولاً جنس نخ چله از پنبه و به رنگ سفيد مي باشد. در بعضي مناطق از پشم ( در ميان عشاير ) و به ندرت ابريشم به عنوان چله استفاده مي شود.
نخ پنبه اي داراي استقامت، تاب و قدرت كششي بيشتري به عنوان چله يا تار است.قبل از شروع چله كشي دو رشته نخ ( با قطر بيشتر از چله – يا چند لا از نخ چله ) به فواصل دلخواه ( حدود 20 سانتي متر ) و به موازات سر دار و زير دار به پايه هاي عمودي دار ( راست روها ) مي بنديم.در اصطلاح به اين دو رشته نخ ، نخ زهوار گفته مي شود. نخ زهوار بالا، جاي قرار گرفتن چوب هاف و نخ زهوار پايين جاي قرار گرفتن تسمه مهار ( از جنس چوب يا فلز به عرضcm 3-2 و قطر mm 5-3) مي باشد.
در ابتدا سردار و زيردار را اندازه گيري مي كنيم و نقطه مياني را به دست مي آوريم.سپس طرفين اين نقطه مياني را در سردار و زيردار به واحدهاي cm10 تقسيم مي كنيم.اين عمل براي دقت و سرعت در شمارش نخ هاي تار ( چله ) انجام مي شود و به آن تقسيم بندي و سيه بندي گفته مي شود.
سپس نخ چله را كه از روي دوك يا كلاف به صورت گلوله در آورده ايم را در دست مي گيريم و سر آن را به زير دار مي بنديم.براي انجام چله كشي تركي به همكاري 2 نفر نياز است.يك نفر در پايين نزديك زيردار مي نشيند و ديگري مسلط بر دار مي ايستد. نفر نشسته گلوله نخ را از زير زهوار پايين و روي زهوار بالا رد مي كند و به نفر دوم مي دهد و او گلوله را از روي سردار عبور داده و به صورت مستقيم به سمت پايين هدايت مي كند تا نفر نشسته آن را بگيرد.سپس نفر نشسته اين بار گلوله را از روي نخ زهوار پايين وزير نخ زهوار بالا رد مي كند و مجدداً به نفر دوم مي دهد.يعني عكس دفعه قبل عمل مي كند و به همين ترتيب گلوله نخ به صورت يك در ميان از زير و روي زهوارها رد مي شود تا چله كشي به تعداد مورد نياز انجام شود.
به طور معمول پودها هنگام بافت كشيده مي شوند و موجب كاسته شدن عرض گليم مي شوند براي رفع اين مشكل معمولاً چند جفت تار بيشتر از اندازة مورد نياز كشيده مي شود.بعد از اتمام چله كشي انتهاي نخ چله مجدداً به زير دار گره مي خورد و محكم مي شود. _

نكات مهم چله كشي:
1- قبل از انجام عمل چله كشي دار گليم را مورد بررسي قرار دهيم تا از سالم بودن آن مطمئن شويم.سردار و زيردار بايد موازي هم و كاملاً عمود بر راست روها باشند و داراي هيچ گونه عيب و برآمدگي زائد نباشد.
2- عمل چله كشي بايد كاملاً در وسط دار به صورتي كه دو طرف متقارن باشند انجام شود و سنگيني چله ها به يك سمت منتقل نشود.
3- با توجه به ظرافت و درشتي طرح اقدام به تهيه نخ چله مناسب مي كنيم.
4- كشش نخ هاي تار در تمام عرض دار به صورت يكنواخت و مساوي باشد و بهتر است چله كشي در يك زمان انجام شود و بين آن وقفه نيفتد.
5- عرض مورد نظر براي گليم را بايد از قبل مشخص كنيم و تعداد نخ تار را با توجه به عرض كار محاسبه و تعيين كنيم.
6- فاصلة بين تارها معمولاً به اندازة قطر چله مصرفي مي باشد.به اين ترتيب در هر يك سانتي متر بين 4 تا 5 تار به طور معمول كشيده مي شود.
7- تعداد تارهاي كشيده شده زوج مي باشد.براي اطمينان از درستي اين امر اگر نخ چله را در ابتدا از زير زهوار پايين عبور داده ايم،در انتها بايد نخ چله را از روي زهوار پايين عبور دهيم تا چله ها به صورت زوج يا جفت باشند.
8- عمل چله كشي را به صورت سفت و با كشش زياد انجام نمي دهيم، زيرا بافت گليم احتياج به كشش زياد در چله ها ندارد. ذكر اين نكته به اين معني نيست كه بايد كشش كم باشد يا چله كشي شل انجام شود، بلكه بايد كشش چله ها متوسط و متناسب صورت گيرد.
بعد از رعايت اين نكات و انجام چله كشي به كارهاي بعد مي پردازيم.در ادامه به جاي نخ زهوار پايين تسمه مهار چوبي يا فلزي را در لابلاي تارها قرار مي دهيم و به سمت پايين هدايت مي كنيم.پس از عبور تسمه مي توانيم نخ زهوار پايين را قطع كنيم يا آن را به سمت پايين و زير كار هدايت كنيم.سپس به جاي نخ زهوار بالا چوب هاف را قرار مي دهيم كه داراي طولي معادل عرض دار و قطر تقريبيcm 3 مي باشد.لازم به ذكر است كه نخ زهوار بالا را قطع نمي كنيم تا اگر به هر دليلي چوب هاف را از محل آن برداشتيم بتوانيم به كمك نخ زهوار مجدداً چوب هاف را به مكان خود هدايت كنيم. _

كجوبندي

براي كجوبندي ابتدا به دو سر چوب كجو ميخ مي زنيم و نخي را به صورت چند لا تاب مي دهيم و به وسيله اتصال به اين ميخ ها آن را روي چوب كجو محكم مي كنيم، كه به آن نخ كجو يا نخ نيره نيز گفته مي شود.چوب كجو را به راست روها مي بنديم.سپس به وسيلة نخي ديگر كه قطر آن با قطر چله برابر است و به آن نخ كجوبندي يا نيره پيچي گفته مي شود ، شروع به مهار چله هاي زير هاف مي كنيم.به اين ترتيب كه نخ كجوبندي را به نخ كجو گره مي زنيم و براي استحكام دور كجو و نخ كجو قلاب مي كنيم و گره مي زنيم.سپس اولين چله روي هاف را كنار زده و نخ كجوبندي را دور اولين چله پشت هاف مي گردانيم و دوباره روي كجو و نخ كجو قلاب مي كنيم.به همين ترتيب يكي يكي نخ هاي روي هاف را كنار زده و با گرفتن نخ هاي زير هاف بوسيلة نخ كجوبندي آنها را مهار مي كنيم و در نهايت چله هاي زير و رو به صورت تفكيك شده از هم قرار مي گيرند.
نكته: براي فاصله گرفتن كجو از سطح چله ها و بهتر ديده شدن نخ هاي زير و رو در هنگام كجوبندي دو قطعه تخته كوچك در طرفين بين كجو و راست روها قرار مي دهيم و نيز براي اينكه فضا براي قرار گرفتن هاف بعد از كجوبندي داشته باشيم،در هنگام كجوبندي ميله اي با قطر هاف روي چوب كجو قرار مي دهيم و با وجود آن نخ هاي زير هاف را قلاب كرده و مهار مي كنيم و بعد از اتمام كجوبندي ميله را بر مي داريم و مشاهده مي شود كه فضاي لازم براي قرارگيري چوب صاف ايجاد شده

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
رنگها و رنگ آميزي الياف
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم

انواع نقشه
يك طراح مي تواند طرح گليم را به صورت هاي زير طراحي كند:
1) نقشة كامل
در اين روش نقشة گليم به صورت كامل طراحي مي شود.
2) نقشة ( قدي)
در اين روش طراح اقدام به طراحي نصف عرض و تمام طول گليم مي كند.در واقع نصف گليم از جهت عمودي طراحي شده و به صورت قرينه بافته مي شود.
3) نقشة (ربعي)
در اين روش طرح به صورت كشيده مي شود و هنگامي كه تا وسط گليم بافته شد نقشه را برعكس كرده و نيمة ديگر آن را مي بافند.در واقع گليم از طول و عرض قرينه بافته مي شود.
4) نقشة واگيره اي
در اين روش قسمت كوچكي از طرح گليم به صورت واگيره طراحي شده و چندين بار در طول و عرض گليم به صورت تكراري بافته مي شود.

خصوصيات بافت پله اي:
1- هر رديف افقي معادل يك رج بافت مي باشد.
2- هر رديف عمودي نقشه شامل يك جفت چله ( يك چله زير و يك چله رو ) مي باشد.
3- در هر رج بافت كه معادل يك رديف افقي نقشه است تعداد رفت و برگشت زوج مي باشد.با توجه در ريز باف يا درشت باف بودن گليم معمولاً 4 تا 6 رديف رفت و برگشت تشكيل يك رج بافت مي دهد.
4- نقوشي كه با اين روش بافته مي شود هندسي هستند.
5- در روش بافت پله اي نقوشي كه از عرض زياد شروع مي شود و در همان عرض كم مي شود را مي توان به صورت كامل بافت و بعد زمينه را بافت.
6- در مورد نقوشي كه از عرض كم شروع شده و به تدريج عرض آن زياد مي شود ابتدا بايد زمينه را بافت سپس اقدام به بافت نقوش كرد.
7- در بافت پله اي در قسمت هاي طولي ما بين 2 رنگ متفاوت چاك هايي ايجاد مي شود كه اين جزو خصوصيات اين بافت محسوب مي شود.معمولاً طول اين چاك ها از يك تا يك و نيم سانتي متر نبايد بيشتر شود زيرا در كار ايجاد نازيبايي و عيب مي كند اگر طول چاك هاي عمودي زياد است بايد هر چند رج يك بار به روش بسط زدن دو رنگ كنار هم روي يك چله مشترك بين آنها اتصال ايجاد كرد.
8- حتي الامكان از چله با طول بلند براي بافت پله اي استفاده شود تا عمل اضافه كردن نخ كمتر انجام شود.در آخر اضافه خامه ها را با قيچي مي چينيم.
9- گليم هايي كه با روش بافت پله اي ( چاك دار – گل به گل )‌بافته مي شود،دو روي آنها يكسان و هر دو رو قابل استفاده است.
پايين كشي:
عمليات پايين كشي زماني انجام مي شود كه ادامة كار بافت سخت يا ناممكن شود و بافت به سردار نزديك و چله ها سفت شده باشد ( به طوري كه به سختي بتوان چله ها را با انگشت زير و رو كرد و پود دهي انجام داد. ) براي سهولت و سرعت عمل در بافت اقدام به پايين كشي مي شود.
ابتدا عرض چله ها در سردار و ابتداي بافت گليم ( دم كار ) را اندازه گيري كرده و علامت مي زنيم.سپس نخ مهار را از دو طرف راست روها آزاد مي كنيم و با شل كردن پيچ ها چله ها را شل كرده و به آنها امكان چرخش مي دهيم.چوب مهار را كه در ابتداي بافت گذاشته بوديم بر مي داريم و نخ چلة ابتدا و انتهاي چله كشي را باز مي كنيم تا چله ها بتوانند بچرخند.از سمت راست و چپ گليم بافته شده را به سمت پايين هدايت مي كنيم تا چله هاي اضافي از پشت به جلو هدايت شود ( در كارهاي بزرگ اين كار توسط دو نفر انجام مي شود ). بايد توجه كرد كه قبل از پايين كشي بافت كاملاً در يك خط مستقيم قرار داشته باشد و داراي بالازدگي و پايين زدگي نباشد.مقداري از بافت را روي كار نگه مي داريم و چله ها را سفت مي كنيم، نخ چلة ابتدا و انتهاي چله كشي را مجدداً محكم مي كنيم و با تنظيم كردن چه ها كار بافت گليم را ادامه مي دهيم.عمل پايين كشي با توجه به ابعاد كار ممكن است در يك يا دو مرحله يا حتي بيشتر انجام شود.

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
رنگها و رنگ آميزي الياف
چله كشي و كجوبندي
عمليات تكميلي
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم

بعد از اتمام بافت و قيچي كردن گليم به صورت متناوب از روي دار تارهاي ابتدايي و انتهايي كه قدري بلندتر از گليم بريده شده اند در دسته هاي چند تايي و به روش هاي مختلف به هم بسته مي شوند.اين عمل نه تنها موجب استحكام و جلوگيري از فروپاشي ساده بافي دو طرف گليم مي شود بلكه بر زيبايي گليم نيز مي افزايد. در پايان نيز اقدام به چيدن و گرفتن پرزها و سر نخ هاي اضافه از پشت و روي گليم مي كنيم. _

بسته بندي و نشانه گذاري:

گليم بايد ابتدا در كيسة نايلوني محفوظ و سپس به تعداد مناسب در كارتن بسته بندي گردد و ويژگي هاي زير به طور واضح بايد روي بر چسب گليم ها قيد شود.
نام كالا، جنس كالا، نام كشور توليد كننده، محل توليد، نام كارگاه يا نشانة تجارتي، ابعاد، شمارة گواهينامة مؤسسة استاندارد، ذكر كلمة ضد بيد.
ويژگي هاي زير نيز بايد روي كارتن قيد شود:
نام كالا، نام كشور توليد كننده، تعداد،وزن خالص، وزن كل، شمارة گواهينامة مؤسسة استاندارد

توجه كنيد كه حق تاليف اين نوشته ها براي استاد فرش محفو‌ظ مي باشد اما تكثير آن با ذكر منبع و لينك به آن آزاد و باعث خرسندي مجموعه خواهد شد.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
رنگها و رنگ آميزي الياف
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
ويژگيهاي فني و آسيب شناسي گليم

الف: سره شدن
اگر دقت در بافت گليم نشود و پودها شل يا سفت باشند اين اشكال پیش مي آيد كه براي رفع آن بايد هر 10 سانتي متر بافت ، گليم را به دو طرف راست رو ها گليم ، با نخ چله ، محكم گره زد و با خط كش اندازة پهناي گليم را كنترل كرد.
ب: ريش شدن چله
عوامل زيادي باعث ريش شدن چله مي شود كه بايد به آنها دقت كرد:
1- ناصافي و خميدگي لبه ها و نوك تيغه هاي دفتين.
2- نا صافي سطح نخ به دليل تاب بيش از حد.
3- تماس تيغه هاي دفتين و چله ها ( نا هماهنگي دفتين و نمرة نخ چله مصرفي ).
4- استفاده از چله هاي تهيه شده با الياف كوتاه.
5- عدم دقت در دفتين زدن و برخورد بي دليل تيغه هاي دفتين با چله ها.
ج: نخ نما شدن گليم
در هر مرحله از پودگذاري گليم ، بايد دقت به عمل آيد تا پود جديد كاملاً در پشت پود قبلي قرار گيرد. در صورت عدم توجه به اين امر ، در سطح گليم نقطه هاي سفيدي كه ناشي از نمايان شدن نخ هاي تار است به وجود مي آيد و باعث نخ نما شدن گليم مي شود و از كيفيت هنري گليم و قهراً قيمت آن مي كاهد.
د: پرز دادن گليم
استفاده از خامه ( پرز ) هاي كوتاه جهت بافت گليم يكي از عوامل مؤثري است كه باعث پرز دادن محصول در حين بافت يا بعد از آن مي شود. به همين جهت لازم است تا براي پودگذاري حتي الامكان از پودهاي كوتاه استفاده نشود ( مناسب ترين طول براي پودگذاري ، طولي است كه حداقل براي پوشاندن يكصد تار زير و رو كافي باشد ).
ه: تصحيح پودگذاري
در مواردي كه بافندگان ، بدون اختيار كردن نقشه و به طور ذهني بافت را انجام مي دهند، احتمال اشتباه در پودگذاري بسيار است و حتي يك پود كم يا اضافه باعث ناهماهنگي بين نقوش خواهد شد و همچنين اندكي بي دقتي در حين بافت به كمك نقشه همين مشكل را به وجود مي آورد. با اين وجود تصحيح پودگذاري كار چندان دشواري نيست. در مواردي كه پودگذاري غلط باشد، بافنده مي تواند با به جلو كشيدن چله هاي مربوط و ايجاد دهانه با كمك انتهاي قلاب، پود اضافي را از لابه لاي تارها خارج كند و به همين صورت چنانچه افزودن پودي به گليم ضروري باشد بافنده مي تواند به وسيلة قلاب يا سوزن با ظرافت و دقت، پود را از لا به لاي چله ها عبور و در محل مورد نظر قرار دهد.
و: پارگي چله
چنانچه در حين بافت بي دليل يك يا چند چله پاره شود، بافنده به كمك يك قطعه نخ هم نمره با نخ چله، كه اصطلاحا ًنخ رفو ناميده مي شود، مي تواند نسبت به ترميم آن اقدام كند.
گرة رفو در گليم بافي اهميت خاصي دارد و نحوة بستن آن به اين صورت است كه يك سر تار پاره شده و نخ رفو را به صورت ضربدر بين انگشتان شست و سبابه نگاه مي دارند كه حدود دو سانتي متر از نخ آزاد باشد و نخ رفو زير نخ تار قرار گيرد، سپس نخ رفو را يك بار به دور شست و انگشت سبابه مي چرخانند و آن را بين دو سر نخ قرار و سر آزاد تار را از حلقة تشكيل شده عبور مي دهند و آن را نگاه مي دارند. آنگاه به كمك انگشت شست دست راست انتهاي نخ رفو را به طرف پايين مي كشند.
گره اي كه به اين طريق ايجاد مي شود بايذ حتي الامكان كوچك باشد تا هنگام دفتين زدن، مشكلي به وجود نيايد. توضيح آنكه طول دم گره نبايد بيشتر از 5 ميليمتر باشد و اگر چند راستا در يك رديف پاره شود، عمل رفو بايد به گونه اي انجام گردد كه گره ها در مقابل يكديگر قرار نگيرند.
ز: ناصافي پودها
چنانچه بافنده ضمن بافت متوجه شود در بعضي از قسمت ها، پودگذاري، خط مستقیمی را طي نكرده باشد مي تواند با پودگذاري موضعي آن را رفو كند.
پودگذاري موضعي به اين ترتيب است كه بافنده با كمك سوزن در قسمت هاي گود، چند رج پود قرار مي دهد و نا صافي آن را اصلاح مي كند.
ح: حذف چله هاي اضافي
بافنده در صورتي كه در حين بافت متوجه شود يك يا چند چله اضافه است، مي تواند بافت گليم را طوري انجام دهد كه چله هاي اضافي همراه با ساير چله ها به صورت جفتي مورد استفاده قرار گيرند.
بديهي است اين كار در بافت خود را نشان خواهد داد و براي رفع آن بافنده مي تواند بعد از بافت 50 رج به آرامي آن را از فاصلة مختلف قطع و بافت را ادامه دهد و در پايان قطعات كوتاه شدة نخ را به كمك شيئ نوك تيزي از لا به لاي پودها خارج كند.
ط: كم عرض شدن گليم:
در حين بافت ممكن است به تدريج عرض گليم كمتر شود، اين در اثر كشيدگي بيش از حد پودهاست و بايد مراقبت كنند كه اين چنين نشود. مي توان اين كار را با خط كش انجام داد. يعني هر ده يا بيست سانتي متر كه بافته مي شود اندازه بگيرند و تساوي آن را با عرض بافت هنگام شروع داشته باشند. مورد ديگر كنترل اين است كه هر بيست سانت بايد حدود همين اندازه قسمت بافته شده را از دو طرف به راست رو ها ببندند و به اندازة لازم كشيدگي داشته باشد.

ويژگي هاي فني گليم:

جنس الياف: الياف مورد استفاده در گليم ها بايد از پشم صد در صد خالص، نو ، شسته شده و يا پشم هايي كه به روش صحيح از پوست جدا شده اند باشند.
قطر الياف: قطر الياف بايد از 20 تا 50 ميكرون باشد.
در صد چربي: حداكثر چربي موجود در خامه ها ( بعد از كلاف شدن ) نبايد از 5/1 در صد بيشتر باشد.
ضد بيد: گليم ها بايد با مواد شيميايي مخصوص ضد بيد شوند و اين عمل به وسيلة برچسب بر پشت گليم ها ذكر شود.
ثبات رنگ در مقابل آب: گليم هاي دست بافت هنگامي طبق اين استاندارد پذيرفته خواهند شد كه ثبات رنگ آنها در برابر آب از ارقام زير كمتر نباشد:
الف- درجة تغيير رنگ نمونة اصلي حداقل 4 باشد.
ب- درجه لكه گذاري روي پارچه پنبه اي وپشمي روي استاندارد باشد.
ثبات رنگ در مقابل شستشو يا صابون: گليم هاي دست بافت هنگامي طبق اين استاندارد پذيرفته خواهند شد كه ثبات رنگ آنها در مقابل شستشو با صابون از ارقام زير كمتر نباشد:
الف- درجه لكه گذاري روي پارچه پشمي حداقل (4-3) باشد.
ب- درجه تغيير رنگ نمونه اصلي و درجه لكه گيري روي پارچه پشمي بايد روي استاندارد باشد.
ثبات رنگ در مقابل نور: گليم هاي دست بافت هنگامي طبق اين استاندارد پذيرفته خواهند شد كه ثبات رنگ آنها در مقابل نور حداقل 4 باشد.
ثبات رنگ در مقابل مالش مرطوب و سايش خشك: گليم هاي دست بافت هنگامي طبق اين استاندارد پذيرفته خواهند شد كه ثبات رنگ آنها در مقابل مالش مرطوب و سايش خشك حداقل 4 باشد.
نمونه خامه گليم: نمونة خامه گليم هاي دست بافت بر مبناي يك لا در سيستم تكس بايد از 200 تا 340 باشد كه سيستم متر يك برابر 3 تا 5 است در تار گليم به منظور استحكام بيشتر بايد از نخ دو لا استفاده شود.تاب خامه مي تواند به شكل S يا Z باشد.
طول الياف: طول متوسط الياف نبايد از 7 سانتي متر كمتر باشد.
تاب خامه: خامه بايد در هر سانتي متر حداقل 20 تاب داشته باشد.

عوامل آسيب رسان

1) عوامل آسيب رسان زنده:
انسان:
انسان مي تواند به طرق مختلف نا خواسته در آسيب رساني به انواع دست بافت ها مؤثر باشد.به عنوان مثال نبايد با كفش آلوده بر روي گليم قدم گذاشت.نفوذ گل و لاي به داخل الياف باعث پوسيدگي زود هنگام گليم مي شود، از طرف ديگر حمل و نقل و بسته بندي صحيح گليم ها در هنگام جا به جايي مي تواند باعث طول عمر بيشتر گليم گردد.
انواع قارچ ها، كپك ها و ساير موجودات ذره بيني:
رطوبت مهمترين عامل رشد موجودات ذره بيني به ويژه قارچ ها و كپك هاست.پشم، پنبه و ابريشم، هر سه در برابر رطوبت طولاني آسيب پذيرند.
حشرات:
در ميان حشرات آسيب رسان به گليم، مي توان بيد را خطرناك ترين برشمرد.بهترين راه از بين بردن بيد، نظافت و تميز كردن است.

2) عوامل آسيب رسان غير زنده:
آب و هوا:
يكي از مهمترين عواملي است كه مي تواند خود به خود و به طور مستقيم نيز به اشيا صدمه برساند و يا اينكه شرايط را طوري فراهم سازد كه عوامل ديگر به اشيا صدمه رسانده و آنها را نابود كند.
نور:
قرار گرفتن اشيا به مدت طولاني در برابر نور خورشيد و حتي لامپ هاي فلور سنت موجب رنگ پريدگي، خشكي و شكنندگي مواد سلولوزي مانند پنبه مي شود.نور نه تنها موجب تغيير رنگ گليم مي گردد بلكه باعث كاهش مقاومت مواد اوليه آن نيز مي شود.ممكن است نور شديد در كوتاه مدت همان اندازه زيان بار باشد كه نور ملايم در بلند مدت است.پنبه، پشم و ابريشم در حالت خيس، نسبت به وضعيت خشك سريع تر دچار تغيير و تخريب نوري مي شوند.
مواد آلوده كنندة هوا:
در مناطق شهري دي اكسيد سولفور وجود دارد كه توسط وسايل نقليه موتوري و كارگاه هاي صنعتي توليد مي شود.دي اكسيد گوگرد، ذرات آهن، ذرات گوگرد و انواع سولفورها از جمله آلودگي هاي هواي اطراف ماست كه از اين بين سولفورها زيانبارترين آلودگي موجود در هوا براي گليم مي باشند.اين مواد با بخار آب موجود در هوا تركيب شده و به اسيد سولفوريك تبديل مي شوند و موجب سستي الياف مي شوند.

لينكهاي مرتبط :
تاريخچه و معرفي گليم
ابزار و مواد اوليه گليم بافي
رنگها و رنگ آميزي الياف
چله كشي و كجوبندي
عمليات بافت گليم
عمليات تكميلي

براي ديدن نسخه جديد نرم افزار و تهيه برنامه اينجا كليك كنيد

طوبي برنامه اي است براي طراحي و بافت فرش دستي .

امكانات برنامه :

- باز كردن فايلهاي تصويري با فرمت PCX , BMP, JPG, TIFF , PNG و GIF و CARPET به صورت RGB يا نقشه فرش ايندكس شده.
- كوچك و بزرگ كردن و حركت تصوير
- برداشتن رنگ از گره هاي فرش، پالت رنگ و جعبه طيف با كليك راست
- گذاشتن رنگ با كليك چپ در تصوير براي تغيير رنگ گره ، در پالت براي تغيير همه گرهها ي با رنگ خاص و در جعبه طيف براي ساختن طيف بين دو رنگ
- فرستادن سريع نقشه فرش به برنامه هاي گرافيكي فتوشاپ و كارل براي طراحي و استفاده از امكاناتي كه در طوبي نيست.
- گرفتن سريع تصوير از برنامه هاي گرافيكي فتوشاپ و كارل
- استفاده از امكانات فيلتر و پالت برنامه هاي گرافيكي براي كاملتر كردن برنامه (در حال تكميل)
- اضافه و كم كردن و تغيير رنگهاي فرش
- تهيه گزارش كامل از اطلاعات تصوير ونقشه فرش
- گزارش وزن و طول يك يا چند نخ خامه در فرش با ابزار ماسك
- تهيه نقشه فرش به صورت سنتي و جديد كدگذاري شده روي فايل و كاغذ
- تهيه پالت نخها به همراه گزارش وزن آنها درتعداد فرشهاي مورد نظر بزاي رنگرزي
- خروجي كامل صوتي براي اعلام شماره گره ، رنگ و رج و راهنمايي بافنده
- بافنده مجازي زمانبندي شده براي جلوگيري از اشتباه بافنده
- ورودي صوتي حساس به فركانس براي اعلام موقعيت توسط بافنده
- كليد مخصوص نصب بر روي قلاب براي ارتباط راحت بافنده با رايانه
- تشخيص كلمه هاي فارسي براي راحتي كار بافنده (در حال ساخت و تكميل)

.

براي ديدن نسخه جديد نرم افزار و تهيه برنامه اينجا كليك كنيد

با تشكر از:

- مهندس خراساني مدير شركت داركوب امروزبراي پشتيباني و مشاوره پروژه در طراحي و بافت فرش.
- آقاي مهدي جهانگيري براي ساخت قفل سخت افزاري و مشاوره فني پروژه.
- آقاي حميد حنايي براي همكاري در طراحي قفل نرم افزاري.
- مهندس ابريشمي كه بعضي راهكارهاي ايشان در زمينه معماري ويندوز در بهبود نرم افزار موثر بود.
- خانم محمد نیا که در آماده سازی و بهبود قسمت صوتی بافت ما را یاری کردند.
- سايت www.codeproject.com كه پروژه هاي نرم افزاري آن هسته اصلي برنامه را شكل داد.
- سايت www.relisoft.com كه برنامه Sound Frequency Analyser آن باعث بهبود ورودي صدا شد.